con người ta thường lựa chọn cho mình một phương pháp
phòng vệ tâm lý riêng để "chống đỡ”. Tuy nhiên, không phải bất cứ phương pháp
phòng vệ tâm lý nào cũng là tích cực. Dưới đây là một số cách phòng vệ tâm lý
mà chúng ta thường gặp
- Biện
luận (Intellectualization): dùng lí luận hay từ ngữ để ngăn không cho một mối
đe dọa gây ra cảm xúc tiêu cực cho bản thân.
- Đền bù
(Compensation) : khiếm khuyết ở một lĩnh vực được bù đắp bằng cố gắng và thành
công ở một lĩnh vực khác.
- Đổ tội
(Blaming): đổ những khiếm khuyết, sai lầm, tội lỗi...của mình cho người khác.
- Mộng
tưởng (Fantasy): tưởng tượng được trải qua một ước mơ thầm kín nào đó không thể
có trong thực tế.
- Chối bỏ
(Denial): từ chối chấp nhận một thực trạng vì nó tai hại cho sự an toàn của cái
tôi. Ví dụ: ai cũng biết cậu quý tử gửi sang Pháp du học chỉ phung phí tiền, ăn
chơi trác táng, cha mẹ cậu vẫn chối bỏ mọi thông tin chính xác và khoe với mọi
người là cậu đang học quản trị kinh doanh ở một trường đại học nổi tiếng ở
Paris.
- Giận cá
chém thớt (Displacement): chuyển cảm xúc, năng lực, từ đối tượng này sang đối
tượng khác để được bình an.
- Chuộc
tội (Undoing): đền bù một hành vi hoặc ham muốn xấu bằng một hành động tốt. Ví
dụ một số ông chồng sau khi "đi ăn vụng” thì về nhà dịu dàng tử tế với vợ và
phụ vợ chăm sóc con cái đàng hoàng.
- Giả
bệnh (Somatization): biến đổi những khó chịu hay mối đe dọa thành bệnh tật.Ví
dụ mỗi lần bà mẹ chồng ở quê ra thăm thì cô con dâu đều nhức đầu, đau bụng, khó
ở, ăn không ngon, ngủ không yên, không bác sĩ nào chữa được, nhưng lần nào bà
mẹ chồng trở về quê thì bao nhiêu bệnh tật cũng đều tiêu tan.
- Hoán
chuyển (Sublimation): chuyển một ham muốn tự nhiên mạnh mẽ không được xã hội
tán đồng thành hành vi có giá trị do xã hội đặt ra. Ví như một người hung hăng
thích bạo động chọn nghề võ sĩ hay nghề cảnh sát cơ động.
- Nhập
nội (Intrjection): chấp nhận điều tiêu cực người khác gán cho mình mặc dù mình
không có điều tiêu cực đó để tránh va chạm. Ví dụ ông bố luôn luôn mắng chửi
đứa con là "đồ ngu”, đứa con chấp nhận điều đó (vì không thể cãi lại bố) và
càng ngày càng học kém vì mất tự tin và ý chí học hỏi.
- Nhập
ngoại (Projection): đem những điều tiêu cực của mình (mà cái tôi của mình cố ý
bỏ qua không biết đến) gán cho người khác. Ví như một người A kiêu căng, phách
lối xem thường tất cả mọi người, nhưng ông lai rất thường phê bình người khác
là kiêu căng.
- Nói vậy
nhưng không phải vậy (Reaction formation): hành động hay diễn tả ngược lại với
ý định hay cảm xúc của mình.
- Dồn nén
(Repression): đẩy những thực tế đã gây ra
cảm xúc tiêu cực vào vô thức để khỏi phải chịu đựng những cảm xúc đó.
Những thực tế này có thể trỗi dậy trong các giấc mơ hoặc trong những câu nói
buột miệng.
- Lùi về
quá khứ (Regression): dùng lại ứng xử của giai đoạn phát triển tâm lý đã qua.
Trong các
phương pháp phòng vệ trên, có những phương pháp phòng vệ rất tiêu cực. Phương
pháp phòng vệ tiêu cực giúp chúng ta hoãn binh hay né tránh tạm thời khi "kẻ
địch” mạnh để khỏi bị stress, đợi khi áp lực giảm bớt tâm trạng trở lại bình
thường, đợi cho các điều kiện thuận lợi chúng ta mới đương đầu giải quyết là
một trong những cách khôn ngoan nhất.
Nếu trong
những điều kiện không cho phép mà chúng ta vẫn cương quyết sử dụng các phương
pháp phòng vệ tích cực thì chỉ làm cho tình xấu thêm. Mặt khác, nếu chỉ dựa vào
phương pháp phòng vệ tiêu cực và sử dụng nó lâu dài thì không giải quyết được
vấn đề và rơi vào trạng thái bế tắc trong công việc và cuộc sống.
|